حق مطالبه انتقال سهمالشرکه بر اساس پیشرفت فیزیکی سازنده سرمایه، تخصص و اعتبار خود را در پروژه وارد میکند و انتظار دارد همزمان با پیشرفت کار، سهم خود را تثبیت کند. پیشبینی انتقال تدریجی سهمالشرکه بر مبنای درصد پیشرفت، وسیلهای است برای تأمین امنیت حقوقی او. زمانی که قرارداد، این منطق را نادیده بگیرد، سازنده خود را در معرض ریسک جدی «مالک دمدمی» میبیند.
حق برخورداری از ثبات در قرارداد و جلوگیری از دخالتهای بیمورد مالک سازنده حق دارد از مداخلات غیرحرفهای و روزمره مالک در مسائل فنی، برنامهریزی و مدیریت پروژه مصون بماند. اگر قرارداد، مرز بین «نظارت مالک» و «مدیریت سازنده» را روشن نکرده باشد، مالک میتواند با دستورهای شفاهی، پروژه را از مسیر اصلی خارج کند و بعد، مسئولیت نتایج را بر گردن سازنده بیاندازد.
حق برخورداری از دوره معقول برای رفع نواقص در بسیاری از قراردادها، به محض مشاهده نقص، مالک به تعهدات شدید یا فسخ متوسل میشود. در حالی که سازنده باید فرصت معقولی برای رفع عیوب و تکمیل کار داشته باشد. تعریف دقیق «فرصت رفع نقص» در قرارداد، از یکسو اجازه نمیدهد نقصها مزمن شوند، و از سوی دیگر، سازنده را در برابر واکنشهای عجولانه مالک محافظت میکند.
حق مطالبه خسارت در صورت ممانعت غیرقانونی مالک از ادامه کار اگر مالک در میانه پروژه، با تعویض قفل، ممانعت از ورود کارگران، شکایتهای مکرر و اقدامات مشابه، عملاً مانع ادامه کار شود، سازنده حق دارد خسارت ناشی از این ممانعت را مطالبه کند. البته اعمال این حق، منوط به آن است که این وضعیت به دقت مستندسازی شده و قرارداد، حدود اختیارات مالک را مشخص کرده باشد.
حق استفاده از داوری یا سازوکارهای حل اختلاف قراردادی سازنده در مواجهه با اختلاف، مجبور نیست از همان ابتدا وارد مسیر طولانی دادگاه شود؛ اگر قرارداد داوری یا کمیته حل اختلاف را پیشبینی کرده باشد، سازنده میتواند از این مسیر، اختلاف را در فضای تخصصیتر و با هزینه زمانی کمتر دنبال کند. آنچه اهمیت دارد، طراحی دقیق این سازوکارها در زمان تنظیم قرارداد است.
حق دریحق مطالبه خسارت در صورت ممانعت غیرقانونی مالک از ادامه کار افت اطلاعات لازم از مالک (اسناد، مدارک، مجوزها) سازنده نمیتواند بدون دسترسی به سند، پایانکار قبلی (در بعضی موارد)، اسناد هویت مالک، پروانهها و… پروژه را پیش ببرد. مالک مکلف است مدارک را به موقع در اختیار سازنده بگذارد. در غیر این صورت، تأخیر ناشی از عدم همکاری مالک نباید به عنوان قصور سازنده محسوب شود. این حق سازنده زمانی قابل دفاع است که در قرارداد، تکالیف مالک در این موارد شفاف شده باشد.
حق جلوگیری از تغییرات یکجانبه در طرح اولیه توسط مالک سازنده بر اساس طرح اولیه، قرارداد با پیمانکاران جزء میبندد و مصالح میخرد. مالک اگر هر چند ماه یکبار، سلیقه خود را در نقشه، نما، متریال یا تعداد پارکینگ تغییر دهد، هزینه اضافی و تأخیر تحمیل میکند. سازنده حق دارد در برابر این تغییرات، یا مطالبه هزینه اضافی کند، یا اجرای آنها را منوط به توافق جدید کند؛ مشروط به اینکه قرارداد، سازوکار برخورد با «تغییرات کارفرما» را تعریف کرده باشد.
حق تنظیم و حفظ برنامه زمانبندی واقعبینانه سازنده در برابر زمانبندی غیرواقعی ظاهراً متعهد میشود، اما در عمل با افزایش ریسک دعوا روبهرو میگردد. او حق دارد برنامهای را بپذیرد که با واقعیتهای اداری، فنی و مالی همخوانی داشته باشد. توسعه شهری، تراکم ادارات، محدودیت ظرفیت شهرداری و عوامل مشابه، اگر در زمان تنظیم برنامه نادیده گرفته شوند، سازنده را در موقعیت ظاهراً مقصر، اما در واقع قربانی برنامه غیرواقعبینانه قرار میدهند.
حق برخورداری از حمایت قراردادی در برابر نوسانات شدید بازار پروژههای مشارکت در ساخت، چند سال طول میکشند و در این فاصله، بازار مصالح و دستمزدها دستخوش نوسان میشود. سازنده اگر بدون هیچ مکانیزم تعدیل، قیمت ثابت را بپذیرد، عملاً ریسکهای غیرقابل کنترل را بر دوش میکشد. پیشبینی بندهای تعدیل قیمت، بازنگری بر اساس شاخصهای رسمی یا حداقل امکان مذاکره در شرایط فورسماژور اقتصادی، ابزار سازنده برای حفظ تعادل قرارداد است.
